قیمت‌ نجومی «سیم‌کارت سفید» و «اینترنت پرو» در بازار سیاه/ پیاده‌سازی استراتژیِ فیلترینگ روسیه و چین در ایران؟

 بازار سیاه در ایران، در حالی که به‌شدت به‌واسطه‌ نوسانات ارزی و محدودیت‌های وارداتی گسترش یافته، حالا در زمینه‌ای جدید و عجیب در حال ظهور است؛ «بازار سیاه اینترنت پرو.»

در دوره‌ای که مشکلات اقتصادی، تحریم‌ها و عدم مدیریت صحیح فضای دیجیتال به‌شدت در حال تأثیرگذاری بر جامعه است؛ این پدیده، نتیجه مستقیم حکمرانی ضعیف در حوزه فضای مجازی و اینترنت محسوب می‌شود.

اینترنت؛ از حق شهروندی به بازار سیاه رسید

اینترنت، که پیش‌تر قرار بود به‌عنوان یک ابزار قانونی و حق دسترسی به اینترنت برای همه شهروندان ایرانی باشد، حالا به کالایی تجاری و بسیار گران‌قیمت تبدیل شده است. اینترنت پرو که در ایام قطعی اینترنت پرونده اش باز شده، دسترسی به سایت‌های مسدود شده را ممکن می‌کند و در حال حاضر از طریق کانال‌های غیررسمی و تبلیغات در بازار سیاه به فروش می‌رسد. تبلیغات گسترده‌ در شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌هایی مانند تلگرام و اینستاگرام، با وعده‌های دسترسی به تمامی سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی بدون محدودیت فیلتر، کاربران را به خرید این سرویس‌ها ترغیب می‌کند.

سرویس‌هایی که باید به‌عنوان حق شهروندی به مردم ارائه می‌شدند، اکنون با قیمت‌هایی گزاف در بازار سیاه عرضه می‌شوند. به‌طور مثال، در حالی که قیمت عادی برای 50 گیگ اینترنت پرو چیزی در حدود 2 میلیون تومان است، همین سرویس‌ها در بازار سیاه با قیمت‌هایی بالغ بر 12 میلیون تومان برای دسترسی به سایت‌های آزاد فروخته می‌شوند. این بدان معناست که اینترنت که باید یک ابزار عادی و در دسترس برای تمامی شهروندان باشد، به یک کالای لوکس تبدیل شده است.

مسئولیت ناپذیری در مسأله اینترنت

در کنار بازار سیاه اینترنت پرو، دیگر پدیده‌ای که به‌طور جدی بر زندگی روزمره مردم تأثیر گذاشته است، بازار سیاه فیلترشکن‌ها و سیم‌کارت‌های سفید است. در شرایطی که دولت به‌طور مستمر اقدام به فیلتر کردن اپلیکیشن‌ها و سایت‌ها می‌کند، کاربران مجبورند برای دسترسی به اینترنت بدون محدودیت، از روش‌های غیررسمی استفاده کنند. این روش‌ها شامل استفاده از فیلتر شکن‌های پولی یا خرید سیم‌کارت‌های سفید می‌شود.

سیم‌کارت‌های سفید که به‌طور غیررسمی در بازار به فروش می‌رسند، وعده دسترسی نامحدود به اینترنت بدون فیلتر را می‌دهند. این سیم‌کارت‌ها با قیمت‌های نجومی از 44 تا 120 میلیون تومان در پلتفرم‌ها به فروش می‌رسد.

کاهش دسترسی به اطلاعات و افزایش شکاف‌های دیجیتالی​

با توجه به وضعیت بازار سیاه اینترنت پرو و خدمات فیلترشکن، یکی از بزرگ‌ترین مشکلاتی که در حال حاضر جامعه ایران با آن مواجه است، کاهش دسترسی به اطلاعات و افزایش شکاف‌های دیجیتالی است. این شرایط، باعث ایجاد تبعیض‌های اقتصادی و اجتماعی می‌شود که در آن، تنها افراد مرفه و توانمند می‌توانند از خدمات اینترنت بدون فیلتر بهره‌مند شوند. علاوه بر این، بسیاری از افراد در مناطق مختلف کشور که دسترسی به این سرویس‌ها ندارند، نمی‌توانند به منابع اطلاعاتی و آموزشی جهانی دسترسی پیدا کنند و در نتیجه فرصت‌های شغلی و اجتماعی از آن‌ها سلب می‌شود.

اقتصاد ایران نیز از این وضعیت آسیب می‌بیند. به‌طور مثال، در شرایطی که بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین و دیجیتال نیاز به اینترنت بدون فیلتر دارند تا به‌طور آزادانه با مشتریان خود در ارتباط باشند، این محدودیت‌ها به ضرر این کسب‌وکارها تمام می‌شود. همچنین، مردم به جای استفاده از سرویس‌های قانونی و رسمی، مجبور به استفاده از خدمات غیررسمی و گران‌قیمت می‌شوند که این خود به فشار مضاعف اقتصادی و تشدید بحران‌ دامن می‌زند.

پاسخ مسئولان به این مشکلات چیست؟

در حالی که این مشکلات به‌طور جدی بر روی مردم تأثیر گذاشته است، پاسخ حکمرانی و دولت به این مشکلات بسیار ضعیف و نامشخص بوده است. با فیلتر کردن گسترده‌ اپلیکیشن‌ها و سرویس‌ها، دولت نه تنها به محدودیت‌های دسترسی به اطلاعات افزوده است، بلکه زمینه‌های رشد بازار سیاه اینترنت پرو و فیلترشکن‌ها را فراهم کرده است. با این روند، به‌نظر می‌رسد که حکمرانی در این حوزه، نه تنها نتواسته راه‌حل‌های مؤثری ارائه دهد، بلکه خود عامل بروز مشکلات بیشتری در جامعه و اقتصاد ایران بوده است.