دندان‌قروچه شبانه؛ نقش استرس کاری در درد فک و گوش
بیشتر کسانی که دندان‌قروچه دارند، خودشان خبر ندارند. معمولاً همسر از صدای ساییدن دندان‌ها در شب شکایت می‌کند، یا دندانپزشک در معاینه می‌بیند لبه دندان‌ها صاف و ساییده شده است. کسانی هم که در طول روز دندان‌هایشان را روی هم فشار می‌دهند، اغلب وقتی متوجه این عادت می‌شوند که فک و شقیقه‌شان درد گرفته است.
دندان‌قروچه با فشار کاری و نگرانی‌های اقتصادی ارتباط نزدیکی دارد. این مقاله توضیح می‌دهد دندان‌قروچه چه انواعی دارد، چرا گاهی به شکل گوش‌درد حس می‌شود و برای درمانش باید سراغ کدام متخصص رفت.
این نشانه‌ها را دارید؟
- صبح‌ها با درد یا خستگی فک بیدار می‌شوید.
- سردرد صبحگاهی دارید که بیشتر در شقیقه‌هاست.
- دندان‌هایتان به سرما و گرما حساس شده‌اند.
- لبه دندان‌ها صاف، ساییده یا لب‌پریده است.
- پرکردگی‌ها یا روکش‌ها زود می‌شکنند.
- فک هنگام باز و بسته کردن دهان صدا می‌دهد یا گاهی گیر می‌کند.
- جلوی گوش یا داخل گوش درد دارید، اما گوشتان عفونت ندارد.
- در طول روز، وقتی تمرکز کرده‌اید یا عصبانی هستید، متوجه می‌شوید دندان‌هایتان روی هم فشرده شده‌اند.
اگر چند مورد از این نشانه‌ها را دارید، احتمال دندان‌قروچه زیاد است.
دو نوع دندان‌قروچه
متخصصان در یک توافق بین‌المللی در سال ۲۰۱۸، دندان‌قروچه را به دو نوع تقسیم کردند:
- دندان‌قروچه خواب: ساییدن یا فشردن دندان‌ها در طول خواب. دندان‌قروچه خواب حدود یک نفر از هر ده بزرگسال را درگیر می‌کند و با بیدار شدن‌های کوتاه و ناخودآگاه در طول خواب ارتباط دارد. کشیدن سیگار، مصرف زیاد کافئین و الکل، آپنه خواب و برخی داروهای ضدافسردگی آن را بیشتر می‌کنند.
- دندان‌قروچه بیداری: فشردن دندان‌ها یا سفت نگه داشتن فک در طول روز، معمولاً بدون ساییدن. دندان‌قروچه بیداری ارتباط نزدیک‌تری با استرس، اضطراب و تمرکز شدید دارد و در محیط‌های کاری پرفشار شایع است.
در همان توافق، متخصصان توضیح دادند دندان‌قروچه همیشه بیماری نیست. دندان‌قروچه خفیف ممکن است هیچ آسیبی نزند. درمان زمانی لازم است که دندان‌ها ساییده شوند، فک درد بگیرد یا خواب و زندگی روزمره مختل شود.
استرس چطور به فک می‌رسد؟
وقتی تحت فشار هستیم، عضلات بدن، از جمله عضلات جونده فک، بی‌آنکه بخواهیم منقبض می‌شوند. عضله ماضغه، عضله‌ای که در زاویه فک لمس می‌شود، یکی از قوی‌ترین عضلات بدن نسبت به اندازه‌اش است. فشار طولانی این عضله روی دندان‌ها و مفصل فک، از نیروی معمول جویدن غذا بسیار بیشتر است.
در محیط‌های کاری پرفشار، این موقعیت‌ها فشردن دندان را بیشتر می‌کنند:
- جلسه‌های پرتنش و مذاکره
- کار با ضرب‌الاجل و تمرکز طولانی روی صفحه نمایش
- رانندگی در ترافیک
- پیگیری لحظه‌ای اخبار و بازارها
برای بسیاری از افراد، دندان‌قروچه بیداری بخشی از واکنش بدن به استرس مزمن است. کم کردن این عادت بدون مدیریت استرس، معمولاً موقتی است.
چرا درد فک شبیه گوش‌درد است؟
مفصل گیجگاهی‌فکی، مفصلی که فک پایین را به جمجمه وصل می‌کند، درست جلوی مجرای گوش قرار دارد. اگر انگشتتان را جلوی گوش بگذارید و دهانتان را باز و بسته کنید، حرکت این مفصل را حس می‌کنید. مفصل فک و گوش عصب‌های حسی مشترکی دارند. برای همین، مغز گاهی درد مفصل و عضلات فک را به اشتباه از گوش حس می‌کند. به این حالت «درد ارجاعی» می‌گویند.
افرادی که دندان‌قروچه و مشکل مفصل فک دارند، ممکن است این علائم گوشی را تجربه کنند:
- درد داخل یا جلوی گوش
- حس پری یا گرفتگی گوش
- وزوز گوش
- سرگیجه خفیف
اما این علائم ممکن است علت‌های گوشی واقعی هم داشته باشند؛ مثل عفونت گوش میانی یا خارجی، جرم گوش یا اختلال شیپور استاش. شیپور استاش لوله‌ای است که گوش میانی را به حلق وصل می‌کند. قبل از اینکه گوش‌درد را به حساب فک بگذارید، معاینه گوش توسط یک متخصص گوش حلق بینی تهران یا شهر خودتان لازم است. اگر گوش سالم بود و علائم با جویدن و حرکت فک بیشتر می‌شد، احتمال اینکه منشأ درد مفصل فک باشد، بیشتر است.
تشخیص و درمان؛ هر متخصص چه نقشی دارد؟
|
متخصص |
نقش |
|---|---|
|
دندانپزشک |
بررسی سایش دندان‌ها، معاینه عضلات و مفصل فک، ساخت محافظ شبانه دندان و ترمیم دندان‌های آسیب‌دیده |
|
متخصص گوش و حلق و بینی |
رد کردن بیماری‌های گوش و بررسی آپنه خواب، وقتی خروپف و قطع نفس در خواب هم وجود دارد |
|
روانشناس |
مدیریت استرس، درمان اضطراب و کمک به ترک عادت فشردن دندان در روز |
محافظ شبانه
محافظ شبانه یا «نایت گارد»، پوشش پلاستیکی سفتی است که شب روی دندان‌ها قرار می‌گیرد. نایت گارد دندان‌قروچه را متوقف نمی‌کند، اما از دندان‌ها در برابر سایش محافظت می‌کند و در برخی افراد درد صبحگاهی فک را کم می‌کند. نایت گاردی که دندانپزشک بر اساس قالب دندان‌های شما می‌سازد، معمولاً دقیق‌تر و راحت‌تر از نمونه‌های آماده‌ای است که بیمار خودش در خانه شکل می‌دهد. نمونه‌های نرم و نامناسب در برخی افراد حتی فشردن دندان را بیشتر می‌کنند.
درمان‌های دیگر
- تمرین‌ها و ماساژ فک: حرکات کششی ملایم و ماساژ عضلات فک و شقیقه، گرفتگی را کم می‌کند.
- گرما: کمپرس گرم روی عضلات فک، ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، به شل شدن عضلات کمک می‌کند.
- بررسی داروها: اگر دندان‌قروچه بعد از شروع داروی ضدافسردگی شروع شده، موضوع را با پزشک معالج در میان بگذارید؛ داروی خود را خودسرانه قطع نکنید.
- تزریق بوتاکس در عضله فک: در برخی بیماران با درد شدید عضلات فک استفاده می‌شود، اما شواهد علمی درباره اثر طولانی‌مدت آن هنوز محدود است و برای همه مناسب نیست.
- درمان آپنه خواب: اگر خروپف بلند و قطع نفس در خواب دارید، درمان آپنه خواب ممکن است دندان‌قروچه را هم کم کند.
عادت‌های کاری که فک را آرام نگه می‌دارند
- قانون «لب‌ها به هم، دندان‌ها جدا»: در حالت استراحت، دندان‌های بالا و پایین نباید با هم تماس داشته باشند. تنها زمان تماس طبیعی دندان‌ها، جویدن و قورت دادن است.
- یادآور بگذارید: یک برچسب کوچک روی صفحه نمایش یا یادآور ساعتی روی گوشی بگذارید و هر بار که دیدید، فک‌تان را بررسی کنید.
- آدامس و جویدن خودکار را کنار بگذارید: جویدن مداوم، عضلات فک را خسته‌تر می‌کند.
- کافئین عصر را کم کنید: چای و قهوه پررنگ بعدازظهر، خواب را سبک‌تر و دندان‌قروچه شبانه را بیشتر می‌کند.
- از صفحه نمایش فاصله بگیرید: هر ساعت چند دقیقه بلند شوید و شانه‌ها و گردن را حرکت دهید؛ گرفتگی گردن و شانه با گرفتگی فک همراه است.
استرس کاری را جدی بگیرید
اگر دندان‌قروچه‌تان در دوره‌های پرفشار کاری بدتر می‌شود، فک فقط جایی است که استرس خودش را نشان می‌دهد. نشانه‌های دیگر استرس مزمن، مثل بی‌خوابی، تحریک‌پذیری، سردردهای مکرر و فکرهای مداوم درباره کار، هم معمولاً همراه آن دیده می‌شوند. روان‌درمانی به روش شناختی-رفتاری و آموزش مهارت‌های آرام‌سازی، برای مدیریت استرس و عادت فشردن دندان در روز مؤثرند.
برای بسیاری از مدیران و کارمندان، پیدا کردن وقت برای جلسه حضوری روان‌درمانی سخت است. مشاوره تلفنی با روانشناس در دکتریاب امکان گفت‌وگو با روانشناس یا مشاور دارای پروانه را به‌صورت تلفنی یا تماس تصویری فراهم می‌کند؛ حتی بعد از ساعت کاری، چون برخی مشاوران شب‌ها و روزهای تعطیل هم پاسخ می‌دهند. گفت‌وگو محرمانه است. برای معاینه دندان و گوش هم می‌توانید دندانپزشکان و متخصصان گوش و حلق و بینی هر شهر را در فهرست پزشکان دکتریاب پیدا کنید.
پرسش‌های رایج
دندان‌قروچه از انگل است؟
این باور در ایران بسیار رایج است، اما شواهد علمی معتبری برای ارتباط دندان‌قروچه با انگل‌های روده وجود ندارد. خوردن داروی ضدانگل بدون تشخیص، دندان‌قروچه را درمان نمی‌کند و ممکن است علت واقعی، مثل استرس یا آپنه خواب، را پنهان نگه دارد.
کودکم شب‌ها دندان‌قروچه می‌کند؛ نگران باشم؟
دندان‌قروچه در کودکان شایع است و در بسیاری از آن‌ها با بزرگ شدن خودبه‌خود کم می‌شود. اگر کودک خروپف می‌کند، با دهان باز نفس می‌کشد یا در طول روز بی‌قرار و کم‌تمرکز است، بررسی لوزه‌ها و آپنه خواب توسط پزشک لازم است. سایش شدید دندان یا درد فک در کودک را هم باید دندانپزشک ببیند.
نایت گارد را تا کی باید استفاده کنم؟
تا زمانی که دندان‌قروچه ادامه دارد، نایت گارد از دندان‌ها محافظت می‌کند. برخی افراد آن را فقط در دوره‌های پرفشار لازم دارند و برخی برای مدت طولانی. نایت گارد را هر بار بعد از استفاده بشویید و در معاینه‌های دوره‌ای همراه ببرید تا دندانپزشک سایش و تناسب آن را بررسی کند.
یک تمرین سه‌دقیقه‌ای برای وسط روز کاری
- صاف بنشینید و نوک زبان را پشت دندان‌های جلویی بالا، روی سقف دهان بگذارید.
- اجازه دهید فک پایین آرام پایین بیفتد؛ لب‌ها می‌توانند بسته بمانند.
- چهار ثانیه از بینی نفس بکشید و شش ثانیه آرام بیرون بدهید. این کار را پنج بار تکرار کنید.
- با نوک انگشتان، عضلات زاویه فک و شقیقه‌ها را به‌آرامی و به شکل دایره‌ای ماساژ دهید.
- شانه‌ها را چند بار بالا ببرید و رها کنید.
کی فوری است؟ اگر فک باز یا بسته قفل شده و حرکت نمی‌کند، یا درد فک با تورم صورت و تب همراه است، همان روز به دندانپزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
دیدگاه‌تان را بنویسید