پشت پرده حذف دامنه سایت‌های فارسی/ کسب‌وکارهای اینترنتی ایران در آستانه حذف از اینترنت؟
دامنه بین‌المللی چند وب‌سایت شناخته‌شده ایرانی، از ورزش‌سه و تترلند تا ویرگول و هوشا و پلتفرم شیدا، در روزهای اخیر از دسترس خارج شده یا با اختلال مواجه بوده‌اند.
هنوز زخمی که سه بار قطعی اینترنت در سال ۱۴۰۴ و تداوم قطعی در سال ۱۴۰۵ بر بدن رنجور کسب‌وکارهای ایرانی گذاشته، ترمیم نشده که محدودیتی تازه از راه رسیده؛ این بار نه از داخل مرزها و نه با تصمیمی برای فیلترکردن یک سرویس یا قطعی سراسری اینترنت، بلکه از نقطه‌ای دورتر؛ از سوی شرکت‌های زیرساخت جهانی اینترنت.
دامنه بین‌المللی چند وب‌سایت شناخته‌شده ایرانی، از ورزش‌سه و تترلند تا ویرگول و هوشا و پلتفرم شیدا، در روزهای اخیر از دسترس خارج شده یا با اختلال مواجه بوده‌اند. اتفاقی که در نگاه اول ممکن است فقط تغییر یک نشانی اینترنتی به نظر برسد، اما برای کسب‌وکاری که سال‌ها مخاطب جمع کرده، در موتورهای جست‌وجو جایگاه ساخته و خدماتش را بر بستر یک دامنه شناخته‌شده توسعه داده است، می‌تواند به معنای ازدست‌دادن بخشی از دارایی دیجیتال خود باشد.
اما آنچه در این میان کمتر دیده می‌شود، موقعیت دوگانه کسب‌وکار ایرانی است؛ کسب‌وکاری که از یک سو در داخل کشور باید با فیلترینگ، محدودیت دسترسی، اختلال و قطعی اینترنت و دشواری ارتباط با بازار جهانی کنار بیاید و از سوی دیگر، برای ادامه فعالیت با همان اینترنت محدودشده، به زیرساخت‌هایی وابسته است که کنترل آن‌ها در خارج از کشور است. حالا دامنه هم به فهرست نقاط آسیب‌پذیر این کسب‌وکارها اضافه شده است.
دامنه‌هایی که از دست رفت
ماجرا از شنبه ۱۶ آبان و با اعلام اختلال در دامنه بین‌المللی ورزش‌سه و تترلند جدی شد. این دو مجموعه اعلام کردند کاربران می‌توانند از طریق دامنه‌های ایرانی به خدمات آن‌ها دسترسی داشته باشند. پس از آن، خبر اختلال دامنه هوشا و مسدودشدن دامنه بین‌المللی ویرگول نیز منتشر شد. در ادامه هم خبر آمد که شیدا، پلتفرم نمایش خانگی نیز دچار همین مشکل شده است.
اینها فقط نام چندین شرکت است که به دلیل بزرگی نام برندشان بیشتر از همه دیده شده‌اند، اما پیگیری‌ها نشان می‌دهد دامنه‌های بسیاری از شرکت‌های کوچک مانند شرکت تولید و پخش دارو، رسانه خبری کمتر شناخته‌شده و… زیر تیغ این محدودیت جدید رفته است. هم‌زمانی این اتفاق‌ها، نگاه‌ها را به سمت شرکت آمریکایی GoDaddy برد؛ یکی از شرکت‌های بزرگ ثبت و مدیریت دامنه در جهان که بنا بر گفته برخی فعالان این حوزه، دامنه تعدادی از وب‌سایت‌های ایرانی درگیر نزد آن ثبت شده است.
با این حال، هنوز درباره علت دقیق و سازوکار واحد همه این اختلال‌ها توضیح رسمی و مشترکی از سوی شرکت ثبت‌کننده منتشر نشده است. همین خلأ اطلاعاتی باعث شده روایت‌های متفاوتی درباره منشأ ماجرا شکل بگیرد؛ از اعمال محدودیت‌های تحریمی گرفته تا اجرای رویه‌های قدیمی شرکت‌های ثبت‌کننده علیه کاربران ایرانی و حتی احتمال گزارش‌های هدفمند.
علی آجودانیان، مدیرعامل ویرگول، درباره اختلال در دامنه این پلتفرم می‌گوید: «دامنه ویرگول نیز مانند برخی دیگر از وب‌سایت‌های ایرانی که طی روزهای اخیر با اختلال مواجه شده‌اند، نزد شرکت GoDaddy ثبت شده بود». اگرچه این شرکت تاکنون دلیل رسمی تعلیق دامنه را اعلام نکرده، اما با توجه به اشتراک ثبت‌کننده دامنه و وضعیت مشابه وب‌سایت‌های آسیب‌دیده، به اعتقاد آجودانیان احتمال ارتباط این اتفاق با تحریم‌ها بسیار بالاست.
به گفته مدیرعامل ویرگول، از صبح شنبه، هم‌زمان با بروز اختلال، او از طریق تماس تلفنی، ایمیل و گفت‌وگوی آنلاین با پشتیبانی GoDaddy برای پیگیری موضوع اقدام کرده است؛ با این حال، شرکت ثبت‌کننده دامنه از ارائه توضیح مشخص درباره علت تعلیق خودداری کرده و صرفا از ویرگول خواسته است درخواست خود را از طریق ایمیل ارسال کند. به گفته او، در ابتدا وعده بررسی و پاسخ‌گویی ظرف ۲۴ ساعت داده شده، اما با گذشت
۴۸ ساعت، هنوز پاسخی دریافت نکرده‌اند. به گفته او تعطیلی آخر هفته شرکت نیز روند پیگیری را دشوارتر کرده است. ویرگول در تلاش است با راه‌اندازی دامنه «ir.»، دسترسی کاربران به این پلتفرم را دوباره برقرار کند؛ اما به گفته آجودانیان، تغییر دامنه به معنای بازگشت کامل ترافیک و کاربران پیشین نیست. بخش قابل توجهی از مخاطبان ویرگول از طریق شبکه‌های اجتماعی، موتورهای جست‌وجو و لینک‌هایی که نویسندگان در کانال‌های تلگرامی و سایر بسترها منتشر کرده‌اند، وارد این پلتفرم می‌شدند.
برآورد او این است که در مرحله نخست، ممکن است ویرگول نتواند ۸۰ تا ۹۰ درصد از این ورودی‌ها را با دامنه جدید و برای مدت نسبتا طولانی بازیابی کند. با این حال، مهم‌ترین خسارت از نگاه بنیان‌گذار ویرگول، صرفا کاهش موقت ترافیک نیست؛ بلکه از دست رفتن اعتبار و جایگاهی است که این پلتفرم طی حدود ۱۰ سال فعالیت در موتور جست‌وجوی گوگل به دست آورده است.
به گفته آجودانیان، دامنه جدید از نگاه گوگل عملا یک وب‌سایت تازه محسوب می‌شود و اعتبار جست‌وجویی، رتبه صفحات و جایگاهی که ویرگول طی سال‌ها با تلاش این پلتفرم و نویسندگانش ساخته بود، به‌سادگی به دامنه جدید منتقل نخواهد شد. بازیابی این جایگاه، حتی در صورت امکان، می‌تواند ماه‌ها و سال‌ها زمان ببرد. این تجربه نشان می‌دهد تبعات تعلیق یک دامنه بین‌المللی برای کسب‌وکارهای محتوایی فراتر از قطع دسترسی موقت کاربران است؛ چراکه دارایی‌هایی مانند ترافیک ارگانیک، اعتبار دامنه و جایگاه محتوای تولیدشده در موتورهای جست‌وجو نیز در معرض آسیب قرار می‌گیرند؛ دارایی‌هایی که حاصل سال‌ها فعالیت‌اند و انتقال آن‌ها به یک دامنه تازه، فرایندی سریع و تضمین‌شده نیست.
از دست رفتن ترافیک و کاربران جدید
در حالی که بسیاری از شرکت‌ها در شوک از دست رفتن دامنه‌ای هستند که برای قرارگرفتن جایگاه بهتر در رتبه‌بندی گوگل، جایگاه جست‌وجو و… زحمت و وقت بسیاری گذاشته‌اند، با این حال به گفته برخی فعالان این حوزه این تحریم‌ها جدید نیست و از چند سال قبل نیز اعمال می‌شده است. برتینا، شرکتی که خدمات هاست، دامنه و سرور ارائه می‌کند، خبر می‌دهد که تعداد کمی از مشتریان این شرکت با مشکل غیرفعال‌شدن دامنه‌شان همراه شده‌اند؛ چراکه آن‌ها به دلیل تحریم پیوسته از پذیرنده آسیایی استفاده کرده‌اند.
شهاب بایرامی، مدیر فنی برتینا، معتقد است اتفاقی که در روزهای اخیر برای دامنه‌هایی مانند ورزش‌سه، تترلند و ویرگول رخ داده، لزوما به معنای اعمال یک تحریم جدید و مستقیم علیه این کسب‌وکارها نیست. او با تفکیک این اتفاق از توقیف مستقیم برخی دامنه‌های شرکت‌های نفتی و پتروشیمی از سوی وزارت دفاع آمریکا در هفته‌های گذشته، توضیح می‌دهد که در آن موارد، دامنه‌ها مستقیما از سوی مرجع آمریکایی توقیف شده و مالکیت و تنظیمات DNS آن‌ها تغییر کرده است؛ اما در مورد اخیر، به گفته او، مسئله به شناسایی ایرانی‌بودن مالک دامنه از سوی شرکت آمریکایی GoDaddy و مسدودشدن دامنه‌ها مربوط می‌شود.
بایرامی می‌گوید محدودیت GoDaddy برای کاربران ایرانی موضوع تازه‌ای نیست و این شرکت در سال‌های گذشته نیز در صورت شناسایی مالک ایرانی، دامنه را مسدود و از دارنده آن درخواست می‌کرده دامنه را به ثبت‌کننده دیگری منتقل کند. با این حال، تفاوت اتفاق اخیر از نگاه او این است که در موارد قبلی معمولا فرصتی برای انتقال دامنه در اختیار مشتری قرار می‌گرفت، اما درباره برخی دامنه‌های مسدودشده اخیر ظاهرا چنین فرصتی داده نشده است.
او تأکید می‌کند که ارائه‌دهندگان ایرانی خدمات دامنه نیز به دلیل تجربه محدودیت‌های قبلی، معمولا از همکاری با GoDaddy پرهیز می‌کنند و سراغ ثبت‌کنندگان آسیایی می‌روند. مدیر فنی برتینا با اشاره به اینکه این مجموعه بیش از ۳۵ هزار دامنه را میزبانی می‌کند، می‌گوید تعداد دامنه‌های دچار مشکل در میان مشتریان آن‌ها بسیار محدود بوده و هیچ‌یک از دامنه‌های تحت مدیریت برتینا از طریق GoDaddy ثبت نشده‌اند.
به اعتقاد او، انتخاب ثبت‌کننده دامنه می‌تواند در مواجهه با چنین محدودیت‌هایی مؤثر باشد؛ چراکه ثبت‌کنندگان آسیایی به دلیل آمریکایی‌نبودن، صرفا به دلیل ایرانی‌بودن مالک دامنه آن را به‌سادگی مسدود نمی‌کنند، مگر اینکه با دستور یا الزام تحریمی مشخصی مواجه شوند. بایرامی در عین حال هشدار می‌دهد که جایگزین‌کردن دامنه‌ای مانند «ir.» یا یک دامنه جدید، به معنای حل‌شدن مسئله نیست. به گفته او، موتورهای جست‌وجو و کاربران، وب‌سایت‌ها را با دامنه قبلی می‌شناسند و صفحات آن‌ها نیز با همان آدرس در گوگل ثبت و رتبه‌بندی شده‌اند. بنابراین، تغییر دامنه می‌تواند به افت جدی ترافیک و
از دست رفتن بخشی از ورودی‌های سایت منجر شود؛ مسئله‌ای که صرفا با بالاآوردن یک دامنه جایگزین برطرف نمی‌شود. او برای توضیح این وضعیت به تترلند اشاره می‌کند و می‌گوید حتی اگر دامنه جدید فعال شده باشد، جست‌وجوی نام این کسب‌وکار همچنان ممکن است کاربران را به دامنه قبلی هدایت کند؛ دامنه‌ای که دیگر در دسترس نیست. از نگاه بایرامی، در شرایط فعلی راهکار پایدار و تضمین‌شده‌ای برای جلوگیری از تکرار این اتفاق وجود ندارد. او توصیه می‌کند کسب‌وکارها دست‌کم یک دامنه جایگزین در اختیار داشته باشند و دامنه‌های خود را نزد ثبت‌کنندگان آسیایی نگهداری کنند. با این حال، تأکید دارد که استفاده از دامنه دوم راهکار استاندارد و بی‌خطر محسوب نمی‌شود و بیشتر اقدامی اضطراری برای کاهش آسیب در زمان قطع دسترسی است.
او همچنین نسبت به خطر سوءاستفاده از دامنه‌های ازدست‌رفته هشدار می‌دهد؛ چراکه ممکن است دامنه‌ای که پیش‌تر به یک برند معتبر تعلق داشته، در اختیار فرد دیگری قرار بگیرد و زمینه جعل هویت، فیشینگ یا انتشار محتوای جعلی به نام آن کسب‌وکار را فراهم کند. او در پایان با رد این تصور که جایگزینی سریع دامنه به معنای بی‌مشکل‌ماندن کاربران است، می‌گوید اطلاع‌رسانی از طریق شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های تلگرامی لزوما به همه مخاطبان نمی‌رسد. بسیاری از کاربران عادت دارند آدرس قبلی را مستقیما وارد کنند یا نام وب‌سایت را در گوگل جست‌وجو کنند و ممکن است اصلا از تغییر دامنه باخبر نشوند. به همین دلیل، حتی اگر نسخه جایگزین سایت فعال باشد، بخشی از کاربران همچنان با خطای دسترسی مواجه خواهند شد.
دامنه‌ها چطور و چگونه از دسترس خارج شده‌اند؟
برای فهم ابعاد اتفاق، باید میان «از دسترس خارج‌شدن یک وب‌سایت» و «تعلیق دامنه» تفاوت گذاشت. در اختلال‌های معمول شبکه، ممکن است سرور، مسیر ارتباطی یا تنظیمات فنی یک سایت دچار مشکل شده باشد؛ اما وقتی شرکت ثبت‌کننده دامنه آن را در وضعیت تعلیق قرار می‌دهد، مسئله از سطح میزبانی وب فراتر می‌رود. دامنه دیگر به شکل عادی در اینترنت قابل استفاده نیست و مالک آن ممکن است حتی امکان تمدید، انتقال یا تغییر تنظیمات را نیز از دست بدهد. پویا پیرحسینلو، مدیرعامل و هم‌بنیان‌گذار آروان‌کلاد، با اشاره به وضعیت دامنه‌های تعلیق‌شده می‌گوید که هم‌زمان تعداد قابل توجهی از دامنه‌های شناخته‌شده ایرانی که نزد GoDaddy ثبت شده بودند، دچار این اختلال شده‌اند.
به گفته او، این دامنه‌ها در وضعیت ClientHold قرار گرفته‌اند؛ وضعیتی که در آن امکان انتقال، تمدید و به‌روزرسانی دامنه از مالک سلب می‌شود. آن‌طور که او می‌گوید، پاسخ دقیقی به مالکان دامنه‌ها داده نمی‌شود و صرفا اعلام می‌شود که موضوع باید از طریق واحد تطبیق (Compliance) پیگیری شود. به باور او، با کنار هم گذاشتن این نشانه‌ها و رویه ثابت شرکت‌های آمریکایی دلیل کافی برای نسبت‌دادن علت اصلی این اتفاق به تحریم‌های آمریکا وجود دارد.
پیرحسینلو توضیح می‌دهد که در ساختار دامنه‌های بین‌المللی، ICANN به شرکت‌هایی با عنوان Registrar مجوز ثبت پسوندهایی بین‌المللی مانند «com»، «. net.» و… را می‌دهد. GoDaddy یکی از این شرکت‌هاست و به گفته او، تنها ثبت‌کننده‌ای نیست که در سال‌های گذشته دامنه‌های متعلق به کاربران ایرانی را تعلیق کرده است. او از شرکت‌هایی مانند Joker، Uniregistry و BigRock نیز نام می‌برد که به گفته‌اش در گذشته بارها اقدامات مشابهی انجام داده‌اند.
او در پاسخ به این پرسش که تصمیم‌گیرنده اصلی در چنین مواردی کدام بخش از زنجیره ثبت و میزبانی دامنه است، توضیح می‌دهد که این تصمیم را خود «Registrar» ها می‌گیرند تا از جریمه‌شدن به دلیل نقض تحریم‌های آمریکا در امان بمانند. از نگاه او، شرکت‌های ثبت‌کننده در مواجهه با محدودیت‌های تحریمی، برای جلوگیری از تبعات حقوقی و مالی احتمالی، دامنه‌های متعلق به کاربران و کسب‌وکارهای ایرانی را تعلیق می‌کنند.
پیرحسینلو در همین زمینه از عملکرد ICANN نیز انتقاد می‌کند: «ICANN تا امروز نه پاسخ روشنی در این رابطه داشته و نه هیچ‌گونه حمایتی از حقوق مردم و کسب‌وکارهایی که تحت تحریم‌های آمریکا بوده‌اند انجام داده است». ICANN یک نهاد غیرانتفاعی بین‌المللی است که دفتر مرکزی آن در لس‌آنجلس آمریکاست. این نهاد مسئول هماهنگی و مدیریت سامانه نام‌ها و شماره‌های اینترنتی است که بر عملکرد ثبت‌کنندگان دامنه‌های اینترنتی مانند «com.» و «net.» نظارت و هماهنگی می‌کند.
به اعتقاد مدیرعامل آروان‌کلاد، هم‌زمانی تعلیق دامنه‌های چند کسب‌وکار را نباید اتفاقی بی‌سابقه یا صرفا محدود به موج اخیر دانست. او می‌گوید در سال‌های گذشته، تحریم‌ها در چندین موج علیه گروه‌هایی از مردم و کسب‌وکارها اعمال شده و در هر موج، بخشی از فعالان اقتصادی و خدمات اینترنتی را متضرر کرده است. به گفته او، این روند فقط به دامنه‌ها محدود نبوده و در حوزه گواهینامه‌های امنیتی SSL/TLS، ارتباطات شبکه‌ای و Peering و دیگر بخش‌های زیرساخت اینترنت نیز سابقه داشته است.
پیرحسینلو این اقدامات را فراتر از محدودیت چند وب‌سایت می‌داند و معتقد است فشارهای آمریکا بر زیرساخت اینترنت و اصل بی‌طرفی شبکه یا Net Neutrality، نهادهای بین‌المللی اداره‌کننده اینترنت را تضعیف می‌کند و یکی از مهم‌ترین تهدیدها برای حرکت جهان به سمت اینترنت چندپاره یا Splinternet است؛ وضعیتی که در آن اینترنت جهانی به شبکه‌ها و قلمروهای جدا از هم تقسیم می‌شود.
پیرحسینلو در پاسخ به امکان پیگیری حقوقی این تصمیم‌ها از طریق نهادهایی مانند ICANN یا اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) می‌گوید: «تجربه پیگیری موارد مشابه از ICANN تاکنون نتیجه‌ای نداشته است. این سازمان در قالب یک شرکت غیرانتفاعی در لس‌آنجلس آمریکا ثبت شده و در عمل تابع قوانین یک‌جانبه و تحریم‌های آمریکاست». بنابراین، به باور او همین ساختار حقوقی و محل ثبت سازمان، امکان حمایت مؤثر آن از کسب‌وکارهایی را که تحت تأثیر تحریم‌های آمریکا قرار می‌گیرند، محدود کرده است.
تحریم‌هایی که فقط به مردم آسیب می‌زند
از کار افتادن دامنه‌های وب‌سایت‌های ایرانی یکی پس از دیگری اتفاق می‌افتد و این در حالی است که ایران در بدترین وضعیت اقتصادی چند دهه اخیر قرار گرفته است. این کسب‌وکارها که بعد از پرش از همه موانع با یک وب‌سایت توانسته‌اند کسب درآمد کنند، حالا باز باید در کنار تغییر دامنه، هزینه بالایی بگذارند که هم کاربران آن‌ها را بشناسند و هم گوگل دوباره آن‌ها را هنگام سرچ به صدر جدول بیاورد.
در همین زمینه هم‌بنیان‌گذار آروان‌کلاد نیز معتقد است پیامد این تصمیم‌ها برای کسب‌وکارها، به از دسترس خارج‌شدن یک دامنه محدود نمی‌شود. پیرحسینلو معتقد است به طور کلی، تحریم‌ها همیشه علیه مردم عمل می‌کنند: «شاید این حرف تکراری به نظر برسد، اما یک حقیقت است که «تحریم» و «فیلترینگ» دو لبه یک چاقوی واحد هستند که زندگی مردم و فعالیت کسب‌وکارهای خصوصی را سخت‌تر و پر از رنج می‌کنند».
او در ادامه با اشاره به کسب‌وکارهایی که در سال‌های گذشته زحمات زیادی برای توسعه کارشان کشیده‌اند، ادامه می‌دهد: «برای کسب‌وکاری که میلیون‌ها کاربر دارد و در یک لحظه از کار می‌افتد، چه تفاوتی می‌کند که این قطعی به دلیل فیلترینگ باشد، یا تحریم دامنه، یا تحریم و نامعتبرشدن ناگهانی گواهینامه‌های امنیتی (Certificate)؟ مهم این است که دسترسی میلیون‌ها کاربر به آن سرویس (حتی اگر یک سرویس سرگرمی و جانبی باشد) یک‌باره قطع می‌شود.
از سوی دیگر یکی از جدی‌ترین پیامدهای چنین اختلال‌هایی ایجاد زمینه برای ناامنی سایبری است. به گفته پیرحسینلو، پس از خارج‌شدن یک کسب‌وکار از دسترس، روزنه‌هایی از ناامنی به وجود می‌آید و بخشی از کاربران ممکن است برای دسترسی دوباره به خدمات موردنیاز خود، به سمت تله‌های سایبری و جایگزین‌های جعلی هدایت شوند. از این منظر، خسارت ناشی از تعلیق دامنه فقط متوجه مالک وب‌سایت یا ازدست‌رفتن دسترسی کاربران نیست؛ بلکه می‌تواند امنیت کاربران را نیز در معرض خطر قرار دهد.
پای یک جاسوسی در میان است؟
در حالی که بسیاری از کارشناسان و کسب‌وکارها اعلام می‌کنند که به دنبال تحریم دامنه‌های خود را از دست داده‌اند، برخی معتقدند در کنار تحریم، گزارش‌های هدفمند از این وب‌سایت‌ها نیز به پذیرنده GoDaddy برای غیرفعال‌شدن دامنه‌های ایرانی داده شده است.
محمدرضا رحمانی، مدیرعامل سرویس «نام» که سال‌ها در زمینه فروش دامنه ir. فعالیت کرده اعلام می‌کند که محدودیت ارائه خدمات به کاربران ایرانی از سوی شرکت‌های آمریکایی سابقه دارد و این در حالی است که کسب‌وکارهایی که از خدمات ثبت‌کنندگان اروپایی، از جمله شرکت آلمانی Joker استفاده می‌کنند، تاکنون با مشکل مشابهی مواجه نشده‌اند. او با اشاره به تجربه‌های قبلی، از جمله محدودیت‌هایی که برای دامنه‌های برخی کسب‌وکارهای ایرانی مانند آروان‌کلاد رخ داده بود، احتمال می‌دهد موج اخیر نیز در ادامه همین محدودیت‌ها باشد.
رحمانی در عین حال احتمال دیگری را نیز مطرح می‌کند: گزارش‌شدن هدفمند دامنه‌ها به شرکت‌های ثبت‌کننده. به اعتقاد او، با توجه به تجربه حذف اپلیکیشن‌های ایرانی از اپ‌استور اپل پس از گزارش برخی افراد، ممکن است در اتفاق اخیر نیز گزارش‌هایی با انگیزه‌های سیاسی به ثبت‌کنندگان دامنه ارسال شده باشد. با این حال، او تأکید می‌کند این موضوع هنوز در حد فرضیه است و نمی‌توان آن را علت قطعی مسدودشدن دامنه‌ها دانست.
به گفته مدیرعامل نام و رند، مسئله فقط به کسب‌وکارهای شناخته‌شده محدود نمی‌شود و احتمال دارد وب‌سایت‌های کوچک‌تری نیز درگیر شده باشند که به دلیل تعداد کمتر کاربران، اختلال آن‌ها کمتر دیده شده است. او با هشدار درباره احتمال تداوم محدودیت‌ها از سوی ریسلرهای آمریکایی، به کسب‌وکارهایی که دامنه خود را از GoDaddy تهیه کرده‌اند توصیه می‌کند انتقال دامنه به ثبت‌کننده دیگری را در دستور کار قرار دهند؛ حتی اگر هنوز با اختلال مواجه نشده‌اند. از نگاه او، نگرانی دیگر کسب‌وکارها این است که محدودیت‌ها در آینده به شرکت‌های اروپایی نیز گسترش پیدا کند و در آن صورت، احتمال دارد ثبت‌کنندگان کشورهای دیگری مانند ترکیه به گزینه‌های جایگزین تبدیل شوند.
رحمانی در کنار این هشدار، ثبت دامنه ir. را نیز به‌عنوان یک مسیر جایگزین ضروری می‌داند؛ هرچند تأکید می‌کند این راهکار به معنای مصونیت کامل کسب‌وکارها نیست. او یادآوری می‌کند که دامنه‌های ملی نیز ممکن است در داخل کشور با دستور قضائی مسدود شوند و بازگشایی آن‌ها گاهی یک تا دو هفته زمان ببرد. به گفته او، محدودسازی دسترسی یک کسب‌وکار می‌تواند از مسیرهای مختلفی مانند دامنه، DNS، سرور یا فیلترینگ و قطع اینترنت انجام شود و تغییر پسوند دامنه به‌تنهایی مانع چنین محدودیت‌هایی نخواهد شد.
یک داستان همیشگی برای ایران
محدودیت کسب‌وکارهای ایرانی به دامنه‌هایشان داستان تازه‌ای نیست. محدودیت دسترسی رسانه‌ها و کسب‌وکارهای ایرانی به دامنه‌های بین‌المللی، دست‌کم از سال ۱۳۹۸ نمونه‌های مشخصی داشته است. چهارم بهمن همین سال، خبرگزاری فارس اعلام کرد دامنه‌های بین‌المللی این خبرگزاری، از جمله farsnews. com و farsnews. net، با دستور وزارت خزانه‌داری آمریکا مسدود شده‌اند. بنا بر توضیحی که فارس از ایمیل سرویس‌دهنده دامنه منتشر کرد، علت این اقدام قرارگرفتن نام این خبرگزاری در فهرست تحریم‌های دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا (OFAC) عنوان شده بود. چند ماه بعد، در اردیبهشت ۱۳۹۹، روزنامه ایران نیز از توقیف دامنه دات‌کام خود خبر داد.
این روند در خرداد ۱۴۰۰ ابعاد گسترده‌تری پیدا کرد؛ زمانی که وزارت دادگستری آمریکا اعلام کرد با حکم قضائی، ۳۳ وب‌سایت مورد استفاده رادیو و تلویزیون جمهوری اسلامی و سه وب‌سایت مرتبط با کتائب حزب‌الله را توقیف کرده است؛ در میان وب‌سایت‌های مسدودشده، دامنه‌های شبکه‌هایی مانند پرس‌تی‌وی و العالم نیز قرار داشتند.
در سال‌های بعد نیز نمونه‌هایی از این محدودیت‌ها تکرار شد. در آبان ۱۴۰۱، دامنه‌های بین‌المللی آروان‌کلاد از دسترس خارج شدند و موضوع وابستگی کسب‌وکارهای ایرانی به ثبت‌کنندگان خارجی دامنه بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. در دی ۱۴۰۴ نیز خبرگزاری تسنیم اعلام کرد دامنه tasnimnews. com با اقدام دولت آمریکا مسدود شده و این خبرگزاری فعالیت خود را روی دامنه tasnimnews. ir ادامه می‌دهد. حالا در آبان ۱۴۰۵، اختلال دامنه وب‌سایت‌هایی مانند ورزش سه، تترلند، شیدا، هاست دی‌ال و ویرگول بار دیگر این مسئله را برجسته کرده است و مشخص نیست بعد از انتشار این گزارش، به این فهرست نام شرکت جدیدی اضافه می‌شود یا خیر.
مردم، میان دو درِ بسته
در نهایت، مسئله فقط این نیست که چند وب‌سایت ایرانی دیگر با دامنه بین‌المللی خود در دسترس نیستند. مسئله این است که کسب‌وکار ایرانی در سال‌های اخیر، به‌تدریج با زنجیره‌ای از محدودیت‌ها روبه‌رو شده که هرکدام می‌تواند بخشی از فعالیت آن را مختل کند. در داخل، فیلترینگ و قطع اینترنت، دسترسی به کاربران، ابزارهای ارتباطی و بازار را محدود می‌کند؛ در بیرون، تحریم‌ها و سیاست شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات بین‌المللی می‌تواند دامنه، گواهی امنیتی یا مسیر ارتباطی همان کسب‌وکار را از کار بیندازد.
در چنین شرایطی، توصیه به داشتن دامنه جایگزین یا انتقال دامنه به یک ثبت‌کننده دیگر، اگرچه برای کاهش ریسک ضروری است، اما مسئله اصلی را حل نمی‌کند. به باور کارشناسان کسب‌وکارها نمی‌توانند با چند دامنه جایگزین، از تمام تصمیم‌هایی که خارج از کنترل آن‌ها گرفته می‌شود مصون بمانند؛ همان‌طورکه در داخل کشور نیز با تغییر مسیر دسترسی یا استفاده از ابزارهای جایگزین، نمی‌توانند تأثیر قطع اینترنت روی رشد و توسعه کسب‌وکارشان را خنثی کند.
شاید مهم‌ترین نکته این اتفاق همین باشد: کسب‌وکارهای ایرانی نه فقط برای رسیدن به اینترنت جهانی، بلکه برای حفظ دسترسی کاربران خود به سرویس‌شان نیز باید مدام راه جایگزین پیدا کنند. یک روز مسیر ارتباطی مختل می‌شود، روز دیگر دسترسی به سرویس خارجی قطع می‌شود و حالا دامنه‌ای که نام و اعتبار یک کسب‌وکار بر آن بنا شده، یک‌شبه از دسترس خارج می‌شود. در این میان، آنچه هر بار هزینه‌اش را می‌پردازد، فقط یک شرکت یا یک وب‌سایت نیست؛ مردمی هستند که در هر دو سوی مرز، با یک پیام تکراری روبه‌رو می‌شوند: این صفحه در دسترس نیست.
دیدگاه‌تان را بنویسید