تورم شکل خرید لوازم خانگی خانوار ایرانی را تغییر داد/ بازار جایگزین رونق گرفت

 بازار لوازم خانگی این روزها حال و روز خوشی ندارد. اگر تا چند سال پیش خانواده‌ها با پس‌انداز چند ماهه می‌توانستند بخشی از وسایل خانه را تعویض کنند، حالا خرید یک یخچال، ماشین لباسشویی یا حتی جاروبرقی ساده برای بسیاری از مردم به رؤیایی دوردست تبدیل شده است. قیمت‌ها آن‌قدر بالا رفته که بسیاری از خانواده‌ها حتی جرأت نزدیک شدن به ویترین فروشگاه‌ها را ندارند. در چنین شرایطی، امید بسیاری از مردم به تعمیر وسایل قدیمی بود؛ اما حالا هزینه تعمیرات هم به شکل قابل توجهی افزایش یافته و فشار تازه‌ای به خانوارها وارد کرده است.

در هفته‌های اخیر گزارش‌های متعددی درباره رکود بازار لوازم خانگی و کاهش شدید قدرت خرید مردم منتشر شده است. بررسی‌های میدانی از سطح شهر نیز نشان می‌دهد بازار بیش از هر زمان دیگری با افت مشتری روبه‌رو شده؛ تا جایی که بسیاری از فروشندگان می‌گویند رفت‌وآمد مردم بیشتر برای پرسیدن قیمت است تا خرید واقعی.

یکی از فروشندگان لوازم خانگی در بازار امین‌حضور می‌گوید: «مردم وارد مغازه می‌شوند، قیمت می‌پرسند و با تعجب بیرون می‌روند. خیلی‌ها حتی نمی‌دانند قیمت یک یخچال یا ماشین لباسشویی تا این حد بالا رفته است. قبلاً خانواده‌ها برای تعویض وسایل یا خرید جهیزیه مراجعه می‌کردند اما الان بیشتر سؤال می‌کنند که آیا قسط بلندمدت داریم یا نه.»

او ادامه می‌دهد: «حتی خرید قسطی هم برای خیلی‌ها سخت شده. وقتی مبلغ چک‌ها را می‌بینند، منصرف می‌شوند. دخل و خرج مردم دیگر با این قیمت‌ها جور درنمی‌آید.»

افزایش قیمت لوازم خانگی باعث شده بسیاری از خانواده‌ها سال‌ها بیشتر از عمر واقعی وسایل خانه‌شان از آنها استفاده کنند. حالا بسیاری از مردم فقط امیدوارند یخچال، کولر یا ماشین لباسشویی‌شان چند ماه دیگر دوام بیاورد؛ چون خرابی هر وسیله می‌تواند بحران تازه‌ای برای خانواده ایجاد کند.

یک شهروند ۴۲ ساله که برای تعمیر یخچالش به بازار مراجعه کرده بود، می‌گوید: «الان اگر یک وسیله خراب شود، همه خانواده دچار استرس می‌شوند. قیمت لوازم خانگی واقعاً نجومی شده. حتی تعمیرات هم دیگر ارزان نیست. ما مجبوریم هر طور شده همین وسایل قدیمی را نگه داریم.»

در همین حال، تعمیرکاران نیز از شرایط دشوار بازار گلایه دارند. آنها می‌گویند افزایش قیمت قطعات، هزینه رفت‌وآمد و دستمزدها باعث شده نرخ تعمیرات جهش شدیدی داشته باشد. با این حال، کاهش توان مالی مردم باعث شده تعداد مشتری‌ها کمتر شود و بسیاری از تعمیرکاران نیز با افت درآمد مواجه شوند.

یکی از تعمیرکاران لوازم خانگی در تهران می‌گوید: «قبلاً مردم وقتی وسیله‌ای خراب می‌شد سریع برای تعمیر اقدام می‌کردند اما الان خیلی‌ها فقط قیمت می‌پرسند و دیگر تماس نمی‌گیرند. مثلاً تعمیر موتور یخچال یا ماشین لباسشویی ممکن است ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان هزینه داشته باشد و طبیعی است که خیلی‌ها توان پرداخت نداشته باشند.»

او می‌گوید: «برخی مشتری‌ها وقتی رقم تعمیر را می‌شنوند، می‌گویند فعلاً بگذار خراب بماند. حتی مواردی داشتیم که خانواده‌ها چند ماه بدون ماشین لباسشویی یا یخچال زندگی کرده‌اند چون پول تعمیر نداشتند.»

برخی تعمیرکاران حتی از تعدیل نیرو و کاهش سفارش‌ها خبر می‌دهند. یک تعمیرکار کولر و وسایل برقی در غرب تهران می‌گوید: «خیلی از همکارانم شاگردهایشان را مرخص کرده‌اند. همچنین مردم از سر کارشان تعدیل شده اند، پول ندارند و سفارش‌ها کم شده است. برخلاف تصور عمومی، گرانی تعمیرات لزوماً به معنای درآمد بیشتر تعمیرکار نیست؛ چون وقتی مشتری نباشد، درآمد هم پایین می‌آید.»

او ادامه می‌دهد: «قیمت قطعات بعضی وسایل چند برابر شده و برخی قطعات وارداتی هم به سختی پیدا می‌شود. همین مسئله هزینه تعمیر را بالا برده است.»

در بازار قطعات لوازم خانگی نیز وضعیت مشابهی دیده می‌شود. فروشندگان می‌گویند نوسانات نرخ ارز و افزایش هزینه واردات باعث شده قیمت قطعات به شکل چشمگیری بالا برود. به گفته فعالان این بازار، برخی قطعات نسبت به سال گذشته چند برابر گران‌تر شده‌اند و همین موضوع مستقیماً روی هزینه تعمیرات اثر گذاشته است.

در چنین شرایطی، بازار لوازم خانگی دست‌دوم رونق بیشتری گرفته است. بسیاری از خانواده‌ها که توان خرید کالای نو را ندارند، به سمت خرید وسایل کارکرده رفته‌اند. با این حال، قیمت اجناس دست‌دوم هم در ماه‌های اخیر افزایش محسوسی داشته است.

یکی از فروشندگان لوازم دست‌دوم می‌گوید: «الان خیلی‌ها برای جهیزیه یا خرید وسایل ضروری سراغ جنس کارکرده می‌آیند. قبلاً مردم ترجیح می‌دادند وسیله نو بخرند اما الان شرایط فرق کرده. حتی قیمت وسایل دست‌دوم هم برای بعضی خانواده‌ها سنگین است.» فشار اقتصادی حالا به نگرانی دائمی بسیاری از خانواده‌ها تبدیل شده است. خرابی یک یخچال یا کولر می‌تواند نظم زندگی یک خانواده را کاملاً به‌هم بریزد.

یک زن خانه‌دار می‌گوید: «هر بار صدای یخچال عوض می‌شود استرس می‌گیرم. چون می‌دانم اگر خراب شود، واقعاً توان خرید یکی جدید را نداریم. تعمیرش هم معلوم نیست چقدر هزینه داشته باشد.»

در کنار این نگرانی‌ها، گلایه‌های مردمی در فضای مجازی و میان مراجعه‌کنندگان بازار هم افزایش یافته است. بسیاری از مردم می‌گویند هزینه تعمیرات دیگر با درآمدشان تناسبی ندارد و خرابی یک وسیله خانگی می‌تواند بخش بزرگی از بودجه ماهانه خانواده را از بین ببرد.

یک شهروند دیگر می گوید: «ماشین لباسشویی‌ام خراب شده، تعمیرکار گفته باید نزدیک ۲۰ میلیون تومان هزینه کنم. من یک زن بازنشسته‌ام، مستأجرم و تمام حقوقم صرف اجاره خانه و خرج زندگی می‌شود. واقعاً از کجا باید این پول را بیاورم؟ چند هفته است لباس‌ها را با دست می‌شویم چون توان تعمیر ندارم.»

شهروند دیگری می‌گوید: «یخچال خانه‌مان قدیمی است و مدام خراب می‌شود. هر بار تعمیرکار می‌آید یک رقم جدید می‌گوید. آخرین بار فقط برای تعویض یک قطعه ۸ میلیون تومان گرفتند. الان دیگر جرأت نمی‌کنیم حتی تعمیرکار خبر کنیم.»

یک کاربر در فضای مجازی نوشته است: «قبلاً اگر وسیله‌ای خراب می‌شد سریع تعمیر می‌کردیم اما الان خرابی وسایل خانه تبدیل به استرس دائمی شده. حقوق‌ها ثابت مانده ولی هزینه تعمیرات چند برابر شده است. خیلی از خانواده‌ها فقط دعا می‌کنند وسیله‌ای خراب نشود.»

فرد دیگری با ناراحتی گفت: «سه ماه است ماشین ظرفشویی خانه خراب شده اما هنوز نتوانسته‌ایم تعمیرش کنیم. تعمیرکار گفت هزینه‌اش بالاست و فعلاً مجبوریم با دست ظرف بشوییم. خرید وسیله نو هم که دیگر شبیه شوخی شده است.»

برخی فعالان بازار معتقدند ادامه این وضعیت می‌تواند رکود سنگین‌تری را به بازار لوازم خانگی تحمیل کند. آنها می‌گویند کاهش قدرت خرید مردم باعث شده فروش بسیاری از واحدها افت محسوسی داشته باشد و بعضی مغازه‌ها حتی در آستانه تعطیلی قرار بگیرند.

یکی از فروشندگان بازار می‌گوید: «قبلاً مردم برای تنوع یا به‌روز کردن وسایل خانه خرید می‌کردند اما الان خرید فقط از روی اجبار است؛ یعنی زمانی که وسیله کاملاً از کار بیفتد. بازار واقعاً قفل شده است.»

در این میان، زوج‌های جوان نیز با مشکلات جدی برای تهیه جهیزیه روبه‌رو شده‌اند. قیمت بالای لوازم خانگی باعث شده هزینه شروع زندگی مشترک به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند. بسیاری از خانواده‌ها حالا مجبورند بخشی از خریدها را حذف یا به آینده موکول کنند.

یک شهروند می‌گوید: «قبلاً با یک بودجه متوسط می‌شد خانه را جمع کرد اما الان فقط خرید یخچال و لباسشویی بخش بزرگی از هزینه ازدواج را می‌بلعد. خیلی‌ها مجبور شده‌اند سراغ وسایل دست‌دوم بروند.»

بررسی‌ها نشان می‌دهد بسیاری از خانواده‌ها حالا اولویت‌بندی تازه‌ای برای هزینه‌های خود تعریف کرده‌اند. در شرایطی که اجاره مسکن، خوراک و هزینه‌های درمانی افزایش یافته، خرید یا تعمیر لوازم خانگی به انتهای فهرست هزینه‌ها منتقل شده است. همین مسئله باعث شده مردم بیش از گذشته از وسایل فرسوده استفاده کنند؛ وسایلی که گاهی هر چند ماه یک‌بار نیاز به تعمیر پیدا می‌کنند.

در نهایت، آنچه امروز در بازار لوازم خانگی دیده می‌شود، فقط گرانی چند کالا نیست؛ بلکه تصویری روشن از فشار اقتصادی بر خانواده‌هایی است که میان تورم، کاهش درآمد و هزینه‌های سنگین زندگی گرفتار شده‌اند. خانواده‌هایی که حالا برای ساده‌ترین نیازهای زندگی نیز با نگرانی روبه‌رو هستند و خرابی یک وسیله خانگی می‌تواند آرامش آنها را برهم بزند.

بازار لوازم خانگی این روزها بیش از هر چیز روایتگر زندگی مردمی است که دیگر نه توان خرید کالای نو را دارند و نه از پس هزینه‌های سنگین تعمیرات برمی‌آیند؛ مردمی که ناچارند سال‌ها بیشتر از عمر واقعی وسایل خانه‌شان از آنها کار بکشند و هر روز نگران خراب شدن وسیله‌ای باشند که جایگزینی برایش ندارند.