صنعت موتورسیکلت جهان به کدام سمت می‌رود؟

 صنعت موتورسیکلت و اسکوتر یکی از پویاترین بخش‌های حمل‌ونقل جهان است. میلیون‌ها دستگاه موتورسیکلت، اسکوتر و موپد هر سال در کشورهای مختلف تولید و فروخته می‌شوند و آسیا همچنان مرکز اصلی این صنعت به شمار می‌رود. هند و چین در تولید و مصرف، ژاپن در فناوری و برندهای جهانی و شرکت‌های چینی در حوزه موتورسیکلت و اسکوترهای برقی، نقش مهمی در بازار جهانی دارند.

با این حال، هنگام مقایسه آمارهای جهانی باید به یک نکته مهم توجه کرد: همه منابع از واژه «موتورسیکلت» با یک تعریف استفاده نمی‌کنند. برخی آمارها فقط موتورسیکلت را شامل می‌شوند، اما برخی دیگر موتورسیکلت، اسکوتر و موپد را در یک گروه قرار می‌دهند. در این گزارش، هرجا آمار شامل این گروه گسترده باشد، از عبارت «موتورسیکلت و اسکوتر» یا «وسایل نقلیه دوچرخ موتوری» استفاده می‌کنیم تا تفاوت آمارها روشن باشد.

بازار جهانی موتورسیکلت چقدر بزرگ است؟

برآورد ارزش بازار جهانی بسته به تعریف بازار متفاوت است. برای نمونه، Fortune Business Insights اندازه بازار جهانی موتورسیکلت را در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۵.۵ میلیارد دلار برآورد کرده و ارزش بازار در سال ۲۰۲۶ را حدود ۷۸.۶ میلیارد دلار پیش‌بینی کرده است. بر اساس همین برآورد، آسیا-اقیانوسیه در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۱.۹ درصد از ارزش بازار جهانی را در اختیار داشته است.

در مقابل، برخی گزارش‌های دیگر بازار گسترده‌تری شامل موتورسیکلت، اسکوتر، موپد و محصولات مرتبط را بررسی می‌کنند و به ارقام بالاتری می‌رسند. بنابراین نمی‌توان یک رقم واحد را به‌عنوان «ارزش صنعت موتورسیکلت جهان» معرفی کرد، مگر آن‌که تعریف دقیق بازار مشخص شده باشد.

در نتیجه، برای سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ می‌توان گفت ارزش بازار جهانی موتورسیکلت، در تعریف محدود بازار، در محدوده ۷۵ تا ۸۰ میلیارد دلار قرار دارد؛ اما بازار گسترده‌تر دوچرخ‌های موتوری می‌تواند ارزش بسیار بیشتری داشته باشد.

قیمت موتورسیکلت در جهان

قیمت موتورسیکلت در کشورهای مختلف اختلاف زیادی دارد و عواملی مانند حجم موتور، نوع محصول، برند، مالیات، تعرفه واردات، استانداردهای آلایندگی و سطح تجهیزات بر آن تأثیر می‌گذارند.

به همین دلیل، ارائه یک «میانگین قیمت جهانی» بدون مشخص کردن ترکیب محصولات می‌تواند گمراه‌کننده باشد. موتورسیکلت‌های کوچک ۱۰۰ تا ۱۲۵ سی‌سی که بخش بزرگی از بازار آسیا را تشکیل می‌دهند، با موتورسیکلت‌های ۶۰۰ تا بیش از ۱۰۰۰ سی‌سی بازارهای آمریکا و اروپا قابل مقایسه نیستند.

به‌طور کلی:

• آسیا به‌دلیل تولید داخلی گسترده و سهم بالای موتورسیکلت‌ها و اسکوترهای کوچک، یکی از رقابتی‌ترین و ارزان‌ترین بازارهای جهان است.
• اروپا به‌دلیل مالیات، استانداردهای آلایندگی، تجهیزات ایمنی و قیمت بالاتر بسیاری از مدل‌های متوسط و بزرگ، در بخش قابل توجهی از بازار در محدوده قیمتی بالاتری قرار دارد.
• آمریکای شمالی بازار متنوعی دارد و در آن مدل‌های تفریحی، کروز، تورینگ و موتورسیکلت‌های بزرگ سهم قابل توجهی دارند؛ در نتیجه میانگین قیمت می‌تواند از بازارهای آسیایی بالاتر باشد.
• بازارهایی مانند استرالیا و سنگاپور نیز به‌دلیل هزینه واردات، مالیات و در مورد سنگاپور به‌دلیل نظام محدودکننده مالکیت خودرو و وسایل نقلیه، می‌توانند قیمت‌های بسیار بالایی داشته باشند.

بنابراین بهتر است به جای اعلام یک میانگین جهانی ثابت، قیمت موتورسیکلت را بر اساس رده حجم موتور و منطقه جغرافیایی مقایسه کرد.

بزرگ‌ترین تولیدکنندگان موتورسیکلت و اسکوتر جهان

هوندا؛ رهبر بلامنازع بازار

هوندا (Honda Motor Co.) همچنان با فاصله قابل توجه بزرگ‌ترین تولیدکننده موتورسیکلت جهان است.

هوندا اعلام کرده است که در سال مالی منتهی به ۳۱ مارس ۲۰۲۵، فروش موتورسیکلت این شرکت به ۲۰.۵۷ میلیون دستگاه رسید؛ رقمی که طبق برآورد خود شرکت حدود ۴۰ درصد از بازار جهانی موتورسیکلت را تشکیل می‌دهد. هوندا همچنین دارای سیستم تولید سالانه بیش از ۲۰ میلیون دستگاه در ۳۷ سایت تولیدی در ۲۳ کشور است.

در ماه مه ۲۰۲۵، هوندا یک نقطه عطف تاریخی دیگر را نیز ثبت کرد و تولید تجمعی جهانی موتورسیکلت‌هایش از زمان آغاز تولید انبوه در سال ۱۹۴۹ از ۵۰۰ میلیون دستگاه عبور کرد.

هوندا همچنین انتظار دارد اندازه صنعت جهانی از سطح فعلی حدود ۵۰ میلیون دستگاه در سال به حدود ۶۰ میلیون دستگاه در حوالی سال ۲۰۳۰ برسد.

هیرو موتوکورپ؛ غول هندی

هیرو موتوکورپ (Hero MotoCorp) یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان جهان و بزرگ‌ترین سازنده موتورسیکلت و اسکوتر هند است.

این شرکت در سال تقویمی ۲۰۲۴ بیش از ۵.۹ میلیون دستگاه موتورسیکلت و اسکوتر فروخت؛ فروش دقیق آن ۵٬۹۱۱٬۰۶۵ دستگاه اعلام شده است.

Hero در سال مالی ۲۰۲۴-۲۵ نیز حدود ۵.۹ میلیون دستگاه فروش ثبت کرد و همچنان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان دوچرخ جهان از نظر حجم باقی ماند.

یاماها

یاماها (Yamaha Motor Co.) نیز یکی از بزرگ‌ترین بازیگران جهانی است و علاوه بر موتورسیکلت، در حوزه‌هایی مانند محصولات دریایی، موتورهای صنعتی و سایر محصولات فعالیت می‌کند.

به همین دلیل، هنگام ارائه آمار کارکنان یا درآمد گروه یاماها باید توجه داشت که این ارقام فقط مربوط به بخش موتورسیکلت نیستند. همچنین ارقام فروش موتورسیکلت یاماها بسته به سال و تعریف بازار متفاوت گزارش می‌شوند و بهتر است در مقایسه‌های جهانی، تنها از آمارهای قابل مقایسه با سایر شرکت‌ها استفاده شود.

تی وی اس موتور

تی وی اس موتور (TVS Motor Company) از دیگر قدرت‌های مهم هند است. این شرکت در سال مالی ۲۰۲۴-۲۵ حدود ۴.۷ میلیون دستگاه محصول فروخت و فروش دوچرخ آن حدود ۴.۶۱ میلیون دستگاه بود.

TVS در سال مالی ۲۰۲۵-۲۶ رشد بسیار بیشتری ثبت کرد و فروش دوچرخ آن به حدود ۵.۶۷ میلیون دستگاه رسید.

این رشد نشان می‌دهد که تولیدکنندگان هندی تنها به بازار داخلی متکی نیستند و در سال‌های اخیر حضور بین‌المللی خود را نیز گسترش داده‌اند.

هند؛ بزرگ‌ترین بازار موتورسیکلت و اسکوتر جهان

هند مهم‌ترین کشور جهان از نظر حجم بازار دوچرخ موتوری است. با این حال، برای بیان دقیق آمار باید از اصطلاح دوچرخ موتوری (Two-wheelers) استفاده کرد، زیرا آمار صنعتی هند علاوه بر موتورسیکلت، اسکوتر و موپد را نیز شامل می‌شود.

انجمن خودروسازان هند (SIAM) اعلام کرده است که فروش داخلی موتورسیکلت و اسکوتر در سال مالی ۲۰۲۵-۲۶ به حدود ۲۱.۷ میلیون دستگاه رسید که بالاترین سطح تاریخی این بخش بود و نسبت به سال قبل ۱۰.۷ درصد افزایش داشت.

از سوی دیگر، گزارش‌های تولیدی هند نشان‌دهنده مقیاس بسیار بزرگ این کشور در تولید دوچرخ هستند. بنابراین عبارت دقیق‌تر این است که هند بزرگ‌ترین بازار جهان برای موتورسیکلت، اسکوتر و سایر وسایل نقلیه دوچرخ است.

چین؛ غول موتورسیکلت و رهبر بازار دوچرخ‌های برقی

چین در بازار جهانی دوچرخ‌ها جایگاه ویژه‌ای دارد. این کشور در موتورسیکلت‌های احتراقی، اسکوترها و به‌خصوص دوچرخ‌های برقی، یکی از مهم‌ترین مراکز تولید جهان است.

در سال ۲۰۲۴، چین حدود ۱۳ میلیون دستگاه موتورسیکلت و اسکوتر صادر کرد و با حدود ۶۵ تا ۶۹ درصد از حجم صادرات جهانی این گروه، بزرگ‌ترین صادرکننده جهان بود. از نظر ارزش نیز صادرات موتورسیکلت و اسکوتر چین حدود ۸.۱ میلیارد دلار بود که معادل حدود ۳۱ درصد ارزش صادرات جهانی محسوب می‌شود.

چین همچنین بازار بسیار بزرگی برای دوچرخ‌های برقی دارد. طبق داده‌های iResearch که توسط Engineers Ireland نقل شده، حدود ۵۵ میلیون دوچرخ برقی در سال ۲۰۲۳ در چین فروخته شد. بنابراین نسبت دادن عدد ۵۵ میلیون به سال ۲۰۲۵ دقیق نیست و این رقم باید به سال ۲۰۲۳ نسبت داده شود.

اهمیت چین در این بخش فقط به حجم فروش محدود نمی‌شود؛ شرکت‌هایی مانند Yadea و سایر تولیدکنندگان چینی در توسعه باتری، تعویض باتری، موتورهای برقی و زنجیره تأمین این صنعت نیز نقش مهمی دارند.

سهم مناطق مختلف جهان

آسیا-اقیانوسیه بدون تردید مرکز اصلی بازار جهانی موتورسیکلت است. طبق برآورد Fortune Business Insights، این منطقه در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۱.۸۵ درصد ارزش بازار جهانی موتورسیکلت را در اختیار داشته است. ارزش بازار منطقه نیز حدود ۳۹.۱ میلیارد دلار برآورد شده است.

دلایل اصلی این سلطه عبارت‌اند از:

• جمعیت بسیار زیاد هند، چین و کشورهای جنوب‌شرق آسیا؛
• استفاده از موتورسیکلت و اسکوتر به‌عنوان وسیله اصلی رفت‌وآمد؛
• هزینه پایین‌تر خرید و نگهداری نسبت به خودرو؛
• ترافیک سنگین در کلان‌شهرها؛
• دسترسی محدود یا پرهزینه به خودرو برای بخشی از خانوارها؛
• توسعه سریع بازار دوچرخ‌های برقی.

در مقابل، بازارهای اروپا و آمریکای شمالی از نظر حجم کوچک‌تر هستند، اما ارزش متوسط هر دستگاه در آنها معمولاً بالاتر است و بخش‌های پریمیوم، تفریحی، اسپرت، کروز و تورینگ اهمیت بیشتری دارند.

صادرات موتورسیکلت؛ برتری چین

داده‌های تجارت جهانی سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد چین بزرگ‌ترین صادرکننده موتورسیکلت و اسکوتر جهان بوده است.

در آن سال چین حدود ۱۳ میلیون دستگاه، هند حدود ۲.۸ میلیون دستگاه، ویتنام حدود ۱.۴ میلیون دستگاه، تایلند حدود ۶۲۹ هزار دستگاه و ژاپن حدود ۵۵۷ هزار دستگاه صادر کرد.

از نظر ارزش نیز چین با حدود ۸.۱ میلیارد دلار در صدر قرار داشت و ژاپن با حدود ۳.۲ میلیارد دلار در رتبه بعدی قرار گرفت.

این تفاوت نشان می‌دهد که چین در بخش بزرگی از بازار محصولات حجیم و نسبتاً اقتصادی، به‌ویژه در رده‌های کوچک و متوسط، قدرت صادراتی بسیار بالایی دارد؛ در حالی که ژاپن بخش قابل توجهی از صادرات خود را در محصولات با ارزش بالاتر متمرکز کرده است.

نیروی انسانی شرکت‌های بزرگ

مقایسه تعداد کارکنان شرکت‌های موتورسیکلت‌سازی باید با احتیاط انجام شود، زیرا بسیاری از این شرکت‌ها فقط موتورسیکلت تولید نمی‌کنند.

برای مثال، تعداد کارکنان کل گروه هوندا شامل خودرو، موتورسیکلت، محصولات نیرو و سایر فعالیت‌هاست و بنابراین نمی‌توان آن را مستقیماً با کارکنان یک شرکت تخصصی موتورسیکلت مقایسه کرد.

همین موضوع درباره یاماها نیز صدق می‌کند؛ گروه یاماها موتور در حوزه‌هایی فراتر از موتورسیکلت فعالیت دارد.

در مورد Hero نیز باید بین کارکنان رسمی، کارگران تولیدی و کل نیروی انسانی تفکیک قائل شد. بنابراین عددی مانند «۳۲.۸ هزار نفر پرسنل» بدون توضیح تعریف نیروی انسانی، برای مقایسه بین شرکت‌ها مناسب نیست.

از نظر تحلیلی، بهتر است تعداد کارکنان در گزارش‌های صنعتی تنها زمانی مقایسه شود که برای همه شرکت‌ها یک تعریف یکسان ــ مثلاً کارکنان مستقیم گروه ــ در دسترس باشد.

موتورسیکلت در کشورهای مختلف چقدر مصرف می‌کند؟

مصرف سوخت به‌شدت به حجم موتور، وزن، فناوری موتور، سیستم تزریق، سبک رانندگی و شرایط ترافیکی وابسته است.

موتورسیکلت‌ها و اسکوترهای کوچک در بازارهای آسیایی معمولاً مصرف بسیار پایینی دارند و مدل‌های ۱۰۰ تا ۱۲۵ سی‌سی به‌طور خاص برای مصرف اقتصادی طراحی شده‌اند.

یک مطالعه ICCT درباره ناوگان دوچرخ ویتنام نشان داد که میانگین مصرف سوخت این ناوگان از ۱.۸۴ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر در سال ۲۰۱۹ به ۱.۷۶ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر در سال ۲۰۲۰ کاهش یافته است؛ کاهش حدود ۴.۳ درصدی که عمدتاً با افزایش سهم دوچرخ‌های برقی و تغییر ترکیب ناوگان مرتبط بود.

همان مطالعه نشان داد موتورسیکلت‌های ۵۰ تا ۱۲۵ سی‌سی در دوچرخ‌های جدید ویتنام در سال ۲۰۲۰ سهم بسیار بالایی داشتند و حدود ۸۰.۷ درصد از ناوگان جدید را تشکیل می‌دادند.

در مقابل، موتورسیکلت‌های متوسط و بزرگ، به‌خصوص مدل‌های اسپرت، تورینگ و کروز، معمولاً مصرف سوخت بیشتری دارند. به همین دلیل ارائه یک رقم واحد برای «مصرف جهانی موتورسیکلت» علمی نیست.

برای نمونه، مصرف ۴.۱ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر معادل حدود ۵۷.۴ مایل به ازای هر گالن در استاندارد آمریکایی (US mpg) است، اما چنین رقمی باید به رده و شرایط آزمون مربوط شود و نمی‌توان آن را میانگین کل موتورسیکلت‌های جهان دانست.

پیمایش سالانه موتورسیکلت

پیمایش موتورسیکلت نیز تفاوت زیادی میان کشورها دارد. در آمریکا، آخرین داده‌های رسمی اداره فدرال بزرگراه‌ها (FHWA) برای سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد موتورسیکلت‌های ثبت‌شده به‌طور متوسط حدود 3863 کیلومتر در سال پیمایش داشته‌اند؛ این رقم بسیار پایین‌تر از میانگین خودروهای سبک است که حدود 17396 کیلومتر در سال گزارش شده است.

این اختلاف یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های بازار آمریکا با بسیاری از کشورهای آسیایی است. در آمریکا موتورسیکلت برای بخش قابل توجهی از مالکان وسیله‌ای تفریحی، فصلی یا مکمل خودرو محسوب می‌شود، در حالی که در بسیاری از کشورهای آسیایی موتورسیکلت و اسکوتر وسیله اصلی رفت‌وآمد روزانه است.

به همین دلیل، نمی‌توان رقم پیمایش آمریکا را به کشورهای آسیایی تعمیم داد.

در کشورهای جنوب‌شرق آسیا، موتورسیکلت‌ها بخش مهمی از سفرهای روزانه، رفت‌وآمد کاری، حمل‌ونقل کالا و خدمات تحویل را بر عهده دارند و در نتیجه استفاده سالانه آنها می‌تواند به‌مراتب بیشتر باشد. با این حال، برای بسیاری از این کشورها آمار ملی یکپارچه و قابل مقایسه‌ای از پیمایش سالانه هر دستگاه در دسترس نیست.

ویتنام و تایلند؛ نمونه‌هایی از جوامع موتورسیکلت‌محور

ویتنام یکی از نمونه‌های برجسته وابستگی شهری به دوچرخ‌هاست. موتورسیکلت و اسکوتر در این کشور بخش بزرگی از سفرهای روزمره را پوشش می‌دهند و بازار آن در دهه‌های گذشته به یکی از مهم‌ترین بازارهای دوچرخ آسیا تبدیل شده است.

تایلند نیز یکی از کشورهای موتورسیکلت‌محور منطقه است و موتورسیکلت در بسیاری از شهرها و مناطق خارج از مراکز بزرگ، وسیله اصلی جابه‌جایی محسوب می‌شود.

با این حال، در مورد تعداد موتورسیکلت‌های ثبت‌شده در این کشورها باید سال آمار و تفاوت میان «ثبت‌شده»، «در حال تردد» و «ناوگان فعال» مشخص شود؛ زیرا این سه شاخص الزاماً یکسان نیستند.

برقی‌شدن موتورسیکلت و اسکوتر؛ موج بعدی صنعت

یکی از مهم‌ترین تغییرات صنعت موتورسیکلت در دهه اخیر، گسترش سریع پیشرانه‌های برقی است.

این روند در چین بسیار جلوتر از بسیاری از بازارهای دیگر حرکت کرده است. فروش حدود ۵۵ میلیون دوچرخ برقی در سال ۲۰۲۳ نشان می‌دهد که برقی‌سازی در بازار دوچرخ می‌تواند بسیار سریع‌تر از خودروهای برقی اتفاق بیفتد.

در هند نیز بازار اسکوترهای برقی به سرعت در حال توسعه است. در سال مالی ۲۰۲۴-۲۵، بازار اسکوتر برقی هند طبق داده‌های صنعت حدود ۱.۱۴ میلیون دستگاه فروش داشت و حدود ۶.۸ درصد از بازار اسکوتر را به خود اختصاص داد.

TVS نیز در سال مالی ۲۰۲۴-۲۵ حدود ۲۷۹ هزار دستگاه وسیله نقلیه دوچرخ برقی فروخت و در سال مالی ۲۰۲۵-۲۶ فروش EV آن به حدود ۳۷۱ هزار دستگاه رسید؛ رشدی حدود ۳۳ درصد.

بنابراین برقی‌سازی دیگر یک بازار فرعی و آزمایشی نیست و به‌تدریج به یکی از پایه‌های اصلی استراتژی تولیدکنندگان بزرگ تبدیل می‌شود.

جایگاه ژاپن در صنعت جهانی

ژاپن با وجود اینکه چهار برند بزرگ هوندا، یاماها، سوزوکی و کاوازاکی را در اختیار دارد، از نظر حجم مصرف داخلی در سطح هند، چین یا کشورهای جنوب‌شرق آسیا قرار ندارد.

اهمیت ژاپن بیشتر در فناوری، تحقیق و توسعه، کیفیت، برند و موتورسیکلت‌های با ارزش افزوده بالاتر است.

هوندا در این میان جایگاه متفاوتی دارد؛ زیرا برخلاف بسیاری از تولیدکنندگان ژاپنی، بخش بسیار بزرگی از فروش جهانی خود را در بازارهای آسیایی و کشورهای در حال توسعه به دست می‌آورد. فروش ۲۰.۵۷ میلیون دستگاه موتورسیکلت در سال مالی ۲۰۲۴-۲۵ این تفاوت مقیاس را به‌خوبی نشان می‌دهد.

بازار جهانی موتورسیکلت در سال ۲۰۲۶ همچنان بازاری عمدتاً آسیایی است. هند در تولید و مصرف دوچرخ موتوری جایگاه محوری دارد، چین در تولید و صادرات و همچنین دوچرخ‌های برقی قدرت بزرگی محسوب می‌شود و ژاپن از طریق برندهایی مانند هوندا، یاماها، سوزوکی و کاوازاکی همچنان بخش مهمی از فناوری و بازار جهانی را در اختیار دارد.

هوندا با فروش ۲۰.۵۷ میلیون دستگاه در سال مالی ۲۰۲۴-۲۵ همچنان رهبر مطلق بازار است و تولید تجمعی آن در مه ۲۰۲۵ از ۵۰۰ میلیون دستگاه عبور کرده است.

در هند، بازار دوچرخ در سال مالی ۲۰۲۵-۲۶ به رکورد حدود ۲۱.۷ میلیون دستگاه فروش داخلی رسید و شرکت‌هایی مانند Hero، TVS و Bajaj همچنان از مهم‌ترین بازیگران صنعت هستند.

چین نیز در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۳ میلیون دستگاه موتورسیکلت و اسکوتر صادر کرد و با حدود ۸.۱ میلیارد دلار ارزش صادرات بزرگ‌ترین صادرکننده جهانی این گروه بود.

در بخش برقی، چین جلوتر از سایر بازارها قرار دارد و فروش حدود ۵۵ میلیون دوچرخ برقی در سال ۲۰۲۳ مقیاس واقعی این تحول را نشان می‌دهد.

در نتیجه، آینده صنعت را می‌توان بر پایه سه روند اصلی توضیح داد: ادامه سلطه آسیا، رشد تولیدکنندگان هندی و چینی و شتاب گرفتن برقی‌سازی دوچرخ‌ها. در بازارهای غربی نیز موتورسیکلت همچنان بیش از گذشته به سمت محصولات تفریحی، پریمیوم، اسپرت و تورینگ حرکت می‌کند، در حالی که در بخش بزرگی از آسیا، موتورسیکلت و اسکوتر همچنان یک وسیله ضروری برای حمل‌ونقل روزمره باقی مانده‌اند.